Afgelopen week viel de bodem uit België.  Het was het einde van een lange reeks strategische zetten en tactische spelletjes die mijlenver van de dagelijkse werkelijkheid van (bijna) elke Belg verwijderd zijn.  Onenigheid, profileringdrang en eigenbelang vieren hoogtij.  Hoe werkt dit mechanisme?

Eenvoudig.  Wij, de burgers van dit land, zijn de aankopers.  Wij kopen politici waarvan we denken dat ze onze wensen zullen realiseren.  We betalen ze met stemmen.  Zij, de politici, verkopen hun visie.  Zoals bij zoveel zaken deze dagen, lijkt het allemaal bijzonder veel op elkaar.  Met een andere verpakking, en enkele verschillende toeters en bellen.

Sommigen drijven iets verder af van wat we gewoon zijn, dat moeten we toegeven, maar het merendeel zoekt – zoals verkopers geleerd wordt – naar de specifieke noden van de klant (wij dus) en probeert deze in te vullen.  Meer  nog, indien deze noden niet duidelijk aanwezig zijn, dan creëer je een behoefte.  BHV is hier een mooi voorbeeld van.  Bijna niemand lag er wakker van, behoudens een kleine minderheid.  Maar er staan een 80.000 stemmen op het spel (de betaling die politici verwachten).

Het systeem is eenvoudig.  Kies een item uit dat aansluit bij de emotionele noden van je klant.  Iets wat angst, verwachting of zelfbelang aanspreekt.  Maak er vervolgens een belangrijk item van in de ogen van je klant.  Beloof vervolgens dit probleem op te lossen.  (hoe moeilijker je de oplossing zal laten uitschijnen, hoe groter de betaling die je mag verwachten).

Het gevolg?  Je hebt niet langer een discussie over items die je niet kan aanbieden, of waarop je moeilijker kan concurreren, maar een discussie over dat ene item, waarvan jij denkt dat het je zal helpen de verkoop te sluiten.  Hierop kan je dan hard doorgaan.  Alle verkopers van alle organisaties springen op deze zaak en vergeten de rest.  Een opbod aan prietpraat houdt de aandacht van klanten vast, en niemand kijkt nog naar de andere zaken die je te bieden hebt (of de afwezigheid daarvan).

Eenvoudig toch?  Netjes uit het boekje.  Maar wat wanneer we de koop gesloten hebben?  Wat wanneer we in juni onze politici gekocht hebben?  Hebben we een waarborg, een garantieperiode, een zekerheid dat het gekochte ook zal doen wat de brochure beloofde?  Een verzekering tegen verborgen gebreken?  Een niet goed, geld terug waarborg, indien het beloofd niet wordt gerealiseerd?

Neen hoor, dat bestaat niet.  We moeten blind kopen, op basis van vage beloften die zelden of nooit gehouden worden.  Het eigen spel van de verkopers is belangrijker dan datgene wat ze aanbieden.  Indien u als verkoper een klant beloofd bepaalde diensten te leveren, en u doet het niet, dan kan u niet zeggen ‘het is onverantwoord om nu uw geld terug te geven’, dan kan uw klant naar de rechtbank stappen en terugbetaling, met schadevergoeding eisen.

Politici zijn van een ander soort.  Zij hoeven zich niet aan hun woord te houden, zij mogen u bedriegen, en met valse beloftes lokken.  Zij mogen reclamewetgevingen overtreden en alles beweren wat ze willen, zonder het te moeten waarmaken.  Hun ethiek en deontologie zullen volstaan om u een garantie op eerlijkheid aan te bieden.  Of, zo vertellen ze ons toch.

Ik vrees dat BHV staat voor Betalen, Hopen en Verliezen.  Het is het kluitje waarmee we allemaal in het riet gestuurd worden.

Met een uitbarstende vulkaan en de bijhorende aswolk in de luchten boven Europa, wordt een eigenschap van ons denken de visu gedemonstreerd.  Een korte blik op de nieuwsbijdragen over gestrande reizigers maakt meteen het verschil duidelijk.  Het toont aan op welke drie fundamentele manieren we reageren op zaken die ons overkomen.

Het is waar, we kunnen de omstandigheden niet veranderen.  Wel kunnen we kiezen hoe we ermee omgaan.  In basis zijn er drie manieren, drie attitudes, die we hebben om te reageren op problemen.  Drie manieren van denken die duidelijk worden wanneer we de reacties van verschillende reizigers analyseren.

Gelatenheid

De eerste reactie die we zien, is die van gelatenheid.  We kunnen er niets aan doen, dus zullen we maar afwachten.  Een rustige houding, die echter geen oplossing brengt.  Mensen wachten uren ‘soms zelfs dagen) lang in de terminal en hopen dat de wolk wegwaaien zal.  Met andere woorden, men legt zich neer bij de situatie.

Afwijzen

Afwijzen is een tweede reactie.  Men legt de verantwoordelijkheid van het ongemak bij een ander.  Een ander moet voor een oplossing zorgen.  Mogelijk en terechte denkpiste.  Maar wat indien de ander niet in de mogelijkheid verkeert om voor een oplossing te zorgen, of de wil ertoe niet heeft?

Dan is het resultaat hetzelfde als bij gelatenheid.  Er komt geen oplossing. Wel heeft u voor een extra belasting van uw hart, uw bloeddruk en uw gemoedstoestand gezorgd.

Initiatief

Een derde reactie is initiatief nemen.  Ze hebben enkele gestrande Belgische en Duitse passagiers in zuid Europa een bus gehuurd, en samen voor een oplossing gezorgd. Ze namen een initiatief en losten het probleem op.

Bij elke uitdaging waar we voor komen te staan, hebben we deze zelfde opties.  Niets doen, kwaad worden of proberen een oplossing te bedenken.  Welke oplossing u het meest waardeert, kan u zelf bepalen, maar een zaak staat als een paal boven water.  Enkel de derde keuze zal leiden naar een resultaat.

Geslepen messen, zoveel is zeker.  Met de deadline in zicht maken de deelnemers zich op voor de zoveelste ‘eindstrijd’. Overal om ons heen barsten de BHV discussies weer op. Iedereen lijkt er wel een eenvoudige, duidelijke oplossing voor te hebben.

Het is met zoveel moeilijke uitdagingen geen eenvoudige klus.  Van op afstand lijkt het eenvoudig.  Bovendien weten we weinig meer dan wat algemene boutades, politieke onzin en soms klinkklare leugens.  Want vergeet niet dat de belanghebbenden vaak proberen ons te overtuigen met slogans, over vereenvoudigde uitspraken, emotioneel goed liggende kreten en halve waarheden of onjuistheden.

Het is een spel dat we allemaal spelen, wanneer we denken ons gelijk te moeten halen.  Op dat moment vergeten we dat het samengaan van verschillende inzichten meestal een betere oplossing biedt dan de enkelvoudige visie van een partij.

Daar waar we met zijn allen de kans hebben om vanuit een concrete uitdaging een betere situatie te realiseren, kiezen we er bijna steevast voor om ons eigen visie door te drammen, het gevolg?  Een zinloos, duur en tijdrovend conflict.

Mocht u denken dat wij als verstandige mensen hier met enig afgrijzen naar zouden kijken, dan vergist u zich!  We supporteren deftig mee, ongeïnformeerd en zonder er echt belang bij te hebben. We gaan uit van het principe van standvastigheid.  Een invalshoek die zegt dat je de eerder ingenomen stelling ten alle prijzen moet verdedigen.  Met andere woorden, en vertaalt naar de politieke realiteit, ongeacht de realiteit, moet je ten alle kosten je gezicht bewaren en niet toegeven, zelfs niet al heb  je op sommige punten ongelijk.

Het concept van zero based thinking is duidelijk nog niet doorgedrongen in deze wereld.  Bij zere based thinking, maak je tabula rasa met alle standpunten die zijn ingenomen.  Je bekijkt de situatie zoals ze is, en stelt je de vraag ‘met alles wat ik nu weet en alles wat er gebeurde, hoe zou ik de zaken op de best mogelijke manier aanpakken.  Dan ga je beslissen wat er in ideale omstandigheden zou gebeuren, dan pas neem je een beslissing, los van eerder ingenomen standpunten.

Het recht om van mening te veranderen, daar gaat het om.  Het is meer dan een recht, het zou een plicht moeten zijn.  Meningen en stellingen die we innamen, verplichten ons bijna elk nieuw feit in de oude context te interpreteren.  Het gaat voorbij aan fouten en verkeerde inschattingen die we ooit maakten.

Van mening veranderen, wil zeggen dat we de situatie heroverwogen hebben in het licht van nieuwe informatie, nieuwe ontwikkelingen, veranderende omstandigheden.  Het is een noodzaak om te slagen in wat we ook ondernemen.  Want, laten we eerlijk zijn, vaak hebben we het mis.  De ‘American Management Association’ berekende bij een onderzoek bij topmanagers van de Fortune 1000 bedrijven, dat managers het in 70% van de gevallen mis hebben.  Niet erg, dat toont alleen maar aan dat het ook mensen zijn. Het verschil tussen succesvols gevolg verloren ze bergen minder tijd aan zinloze conflicten.  Nog belangrijker, zij slaagden erin om hun bedrijven tot succes te brengen.

 Wanneer managers binnen een micro omgeving, met een veel kleiner aantal parameters waarmee ze rekening moeten houden, het zo vaak mis hebben, hoe zou het dan zitten met onze politici?  Zij werken binnen een veel ruimere omgeving.  Er zijn een veelvoud van veranderende parameters.  Maar ik heb zelden een politicus horen zeggen dat hij iets verkeerd interpreteerde, dat hij of zij een fout maakte.  Dogma alom.  Iedereen heeft steeds gelijk.  Dat anderen een andere inschatting maken van de situatie lijkt aan hen voorbij te gaan.

Tijd voor een nieuwe politiek?  Zeker.  Een politiek waarbij geen symbolen, maar realiteiten en oplossingen voorop staan.  Een politiek met politici die niet hun gelijk willen halen, maar resultaten willen opleveren voor hun aandeelhouders.  Voor ons dus.

Soms heb je de indruk dat wij mensen enkel kunnen leven bij de gratie van dispuut.  Zinnig of onzinnig.  Zo hebben China en Nepal vandaag – na een jarenlange twist – eindelijk een gezamenlijk standpunt ingenomen.  Nu ja, gezamenlijk?  Ze hebben besloten om na tientallen jaren  eindelijk elkaars standpunt te erkennen, zonder hun eigen standpunt op te geven.

Wat is dat heikele twistpunt dan, zal u zich afvragen?  Wel, het gaat over de hoogte van de Mount Everest.  Is de hoogste berg ter wereld nu 8848 meter hoog (de visie van Nepal) of 8844 meter (zoals China meent te weten).

Een leuk, maar onzinnig dispuut, gezien de berg jaarlijks groter wordt door de tektonische plaatbeweging van de aardkorst.  Zoals elke ‘waarheid’, zal ook deze al lang door de realiteit achterhaald zijn.  Maar in twee naties, geplaagd door honger, overstromingen, ziekte en dies meer, lijkt het mij een wraakroepende verspilling van geld tijd en energie om een dergelijke discussie binnen een officieel (lees zeer duur) kader te voeren.

Dit soort dispuut zie jen overal om je heen.  Van de onzinnige ‘Sharia in Belgium’ beweging een lezing van Benno Barneveld gaat verstoren, zonder ook maar enig idee te hebben waar het over gaat, tot de immers leuke maar o zo kostelijke grollen rond BHV.

Belangrijk?  Niet echt.  Duur? Dat wel. Maar we leven er voor.  Conflicten interesseren ons dermate dat we ze zelf even regelmatig uitlokken, als een hongerige wolf die achter konijnen aan loopt. Is het een soort profileringdrang die ons dwingt om telkens opnieuw te laten merken dat we anders zijn dan de anderen?

Het eigen gelijk als belangrijkste onderdeel van onze identiteit.  Daar komt het op neer.  De onmacht of onkunde om een identiteit te verwerven voor onszelf, zonder deze in het vuur van een conflict te smeden.

Op zijn minst een thema om even over na te denken.