De loonkost fetisj

loonkostJe kan geen politiek debat meer volgen, of concurrentiekracht, export en loonkosten zijn alom tegenwoordig. Onze werknemers zijn te duur zegt de ene (Van 5% tot 16%, afhankelijk van de bron). Maar we zijn productiever zegt de ander (hetgeen wel ooit zo was, maar langzaamaan een achterhaald gegeven is).

Job creëren, dat is de sleutel om uit alle problemen te geraken. Dat is een stelling waar zowat iedereen het over eens is. En de laatste weken is ook zowat iedereen tot het besluit gekomen, dat de verlaging van de loonkost het alles zaligmakend recept daartoe is.

Klopt deze redenering over loonkosten wel?

Wel, u zal mij dit niet horen tegenspreken. De loonkost is te hoog, het overheidsbeslag (belastingen, BTW, accijnzen, sociale bijdragen, successierechten, opcentiemen…. De lijst is eindeloos lang) te groot. De druk om onze economie is onverantwoord groot.

Maar dat alles kunnen we oplossen door de loonkosten te verlagen, zo weet men ons te vertellen (zelfs de PS heeft dit wondermiddel ontdekt). Verlaag de loonkost en dan zullen er meer jobs komen, dus zullen de sociale kosten dalen (minder werkloosheid of andere vervangingsinkomsten die moeten uitbetaald worden), de sociale inkomsten stijgen (de nieuwe werkplaatsen leveren immers weer sociale inkomsten op). De consumptie zal stijgen (de nieuwe werknemers consumeren immers meer) waardoor ook de BTW inkomsten zullen stijgen en ga zo maar door.

Deze wonderbaarlijke receptuur lijkt zo logisch en eenvoudig dat het onvoorstelbaar is dat onze slimme politici hem niet al veel eerder hebben toegepast. Onze problemen van staatsschuld en begrotingstekorten zouden al lang opgelost zijn.

Los hiervan, wil ik u even wijzen op één kleine, doch essentiële achilleshiel in deze redenering. Een veronderstelling die gans de logica ervan laat wankelen. Het idee dat er een lineair causaal verbad is tussen lagere loonkost en meer jobs. En vooraleer we dit idee voetstoots aannemen, loont het zeker de moeite het even van dichterbij te onderzoeken.

Waar zit het verband tussen loonkost en jobs

Om dit goed te begrijpen moeten we even ons sociaal en politiek denken los laten, en ons even verdiepen in de rauwe economische logica. Dat is immers het grondvlak dat zorgt voor werkgelegenheid. Politiek kan in het beste geval een kader scheppen waarin de economische logica haar spel kan spelen. En dat is dan nog zeer beperkt in een geglobaliseerde economische realiteit en een zeer lokaal gerichte politieke realiteit.

Om u niet lastig te vallen met formules en dure woorden, kan u het via eenvoudige deductie snel begrijpen. Indien u uw ‘hebben en houwen’ gaat investeren in een bedrijf, dat doet u dat meestal met slechts een doel voor ogen; nog meer economische waarde (geld, invloed) verzamelen. Enkele hoopgevende uitzonderingen daargelaten, die vooralsnog slechts een randfenomeen zijn een geen invloed van betekenis hebben, is dat de realiteit die voor ons ligt. Bedrijven worden opgezet om geld te verdienen. Punt. Aandeelhouders eisen het, eigenaars eisen het.

De logica lijkt eenvoudig. Verminder de kosten om iets te produceren (en loonkosten zijn voor zowat alle bedrijven dat absoluut grootste kostenplaats) en bedrijven zullen de winst rieken en mensen beginnen aan te nemen.

Hoe loonkosten langzaam hun relevantie verliezen

Na decennia van hoge lonen, durf ik deze redenering in vraag stellen. Bedrijven van de toekomst zijn voorbereid op hogere loonkosten. Ze werken met minder (veel minder) mensen dan traditionele bedrijven. Zelfs bedrijven waarvan we het ons moeilijk kunnen voorstellen beginnen de menselijke factor in hun bedrijfsvoering te verminderen. Denk bijvoorbeeld aan Amazon dat begint te experimenteren met leveringen via drones of andere geautomatiseerde systemen. Robots, computers, automatisering hebben op andere plaatsen de menselijke factoor beperkt.

Een ander gegeven is het eenvoudige feit dat bedrijven (en tal van gespecialiseerde interim kantoren) ontdekten dat ook arbeid een export product kan zijn. Bedrijven importeren arbeid van zowat overal ter wereld. Denk even aan de vele vakmannen uit oost Europa, de verpleegsters uit Spanje en Griekenland. Een fenomeen dat de komende jaren alleen maar meer uitbreiding zal nemen.

Een derde gegeven is dat de toegenomen communicatie mogelijkheden en het sneller vrachtvervoer bedrijven toelaten om van zowat overal ter wereld alles te kunnen doen. Callcentra in India, productie units in China en ook steeds meer productontwikkeling die verschuift naar het buitenland.

In deze omgeving is het verlagen van loonkosten een aspect dat slechts een marginaal verschil kan maken. Goed nieuws voor locatie gebonden diensten, dus, maar slechts nieuws voor alles wat verplaatst of geïmporteerd kan worden.

Slecht marginaal verband loonkost en werkgelegenheid

Meer nog, kijk even naar het laatste decennia in Europe, er is nauwelijks een correlatief (laat staan causaal) verband te vinden tussen loonkost en werkgelegenheid. Wetenschappers die dit verband bestuderen komen, komen bijna steevast uit op een correlatie van -10% tot maximaal – 20%. Met andere woorden, loonoosten verminderen met 10% (een miljardenkost) zou slechts een impact van 1% tot maximaal 2% hebben op de werkgelegenheid. Het zou enkel de winsten wat opdrijven.

In onderzoeken binnen Europa, kon men constateren dat sommige landen met stijgende loonkosten stijgende werkgelegenheid hebben, anderen zagen ondanks dalende loonkosten de werkgelegenheid achteruit gaan.

Loonkosten, het grote argument van al wie zijn zegje wil doen over onze economische toestand, is dus geen wondermiddel. Hert kan helpen voor de lokale vakman die misschien één persoon meer wenst aan te nemen, of voor die bedrijven die uitsluitend lokaal werken en weinig kunnen outsourcen of importeren. Maar het aantal bedrijven in deze v-categorie daalt zienderogen. Niet zozeer omdat er minder van die ondernemingen zijn, maar juist omdat de wereld steeds meer toegankelijk wordt.

Importeren uit de BRICs landen is kinderspel geworden en de nationale hobby onder onze KMO’s aan het worden.

Met loonkosten kunnen we dus slechts een marginale impact hebben op werkgelegenheid en dit aan een bijzonder hoge kost. Er zijn dus andere factoren in het spel. Zoals steeds is de logica van een oorzaak zeer verleidelijk, maar weinig effectief. Onze neiging tot eenvoud, om een heldere oorzaak en een heldere oplossing te zien, is ook hier een valkuil die ons verhindert echte oplossingen te vinden, omdat se de echte problemen niet willen/kunnen/durven aanpak.

Waar de kat gebonden zit

Laten we even terug keren naar de rauwe economische logica, die de onderliggende grondstroom is voor onze huidige financiële, economische en politieke problemen. We moeten willens nillens accepteren dat bedrijven geldgewin als primair doel hebben. (Het is overigens een verkeerd begrip van dit idee dat leidt tot de conclusie dat men meer mensen zal aannemen wanneer de kosten dalen).

En winst maken is geen vies woord. Winst is immers geen geld dat opgepot wordt. Het wort geïnvesteerd, er worden bijdragen op betaald en het vormt een motivatie voor ondernemerschap. Winst maken doen bedrijven voornamelijk door het verwerven van marktaandeel en dat verkopen met een marge.

Alhoewel loonkost een belangrijke kost voor bedrijven is, zijn er nog andere zaken die voor het maken van winst belangrijk zijn. Zoals steeds zal inspelen op een enkelvoudige parameter weinig impact hebben. Enkel een aanpak die het geheel aantrekkelijker maakt zal echt effect hebben.

Vooraleer de stelling van de loonkosten klakkeloos aan te nemen, en nadien voor het onaangename feit komen te staan dat we veel hebben uitgegeven om weinig of niets terug te krijgen, moeten we het geheel even bekijken.

Wat echt voor werkgelegenheid zal zorgen

Natuurlijk kon ik u een opsomming aanbieden, gebaseerd op deze of gene economische theorie. Maar ik ben even gaan spreken met enkele bedrijfsleiders. Met mensen die daadwerkelijk beslissingen nemen. Mensen die tussen de 38 en 7.817 FTE’s te werk stellen. Hoe zien zij het? Wel, dit zijn de drie belangrijkste zaken die in die gesprekken naar boven kwamen.

Loonkost is natuurlijk een belangrijk gegeven. Tal van bedrijven verplaatsen om die reden hun productie (den aan Ford, Opel, Vanhool, Heinz, Mittal, Caterpillar….). Het zijn bijna steeds bedrijven actief in de maakindustrie. De traditionele industrie heeft haar hoogdagen in deze contreien al lang achter de rug. Loonkosten, regelgeving, rechtsonzekerheid, sociale voordelen, gebrek aan uitbreidingsmogelijkheden, onverdraagzame sociale omgeving (de ‘niet in mijn achtertuin’ mentaliteit), sociale onrust, verzadigde markten, dure energie kosten zijn slechts enkele van de vele tientallen redenen daarvoor. Alle inspanningen die een regering op dit gebied neemt, kunnen mogelijk een sluiting even uitstellen maar nooit voorkomen. Een harde waarheid die politici zouden moeten accepteren vooraleer hier geld aan te verspillen.

Import is eenvoudiger dan productie. Appel werd er groot op. Enkel ontwerp en design in eigen beheerd doen, en de productie vervolgens in lage loonlanden laten uitvoeren en topt slot de marketing en verkoop weer in eigen handen nemen. Dat beperkt risico’s en kapitale investeringen tot een minimum en biedt onvoorstelbare flexibiliteit. Naast Apple is Nike en de fashion sector hiervan het voorbeeld bij uitstek. Maar steeds meer KMO’s importeren zaken via platformen als ‘Alibaba’ en vele anderen die zich toeleggen op het toegankelijk maken van lage loon-productiecapaciteit voor iedereen (zelfs tot op eindgebruikers niveau). Bijgevolg verdwijnen productie werkplaatsen en is er een (korte) boost in installatie jobs, die na enkele jaren weer wegkwijnt. (denk maar aan de zonnepanelen industrie).

De ondernemingskost is een nog niet ingeburgerd begrip, maar staat voor de totale kost om een onderneming te runnen. De directe en indirecte kost ervan. En die is bij ons onvoorstelbaar hoog. Een bijzonder complexe administratie, wetgeving die – vaak meerdere malen per jaar – aangepast wordt vergt het inhuren van zeer dure experts. Complexe onderhandelmodellen, extreem lange wachttijden voor vergunningen, dure gronden en bouw kosten, complexe subsidie regelingen, hoge belastingen, complexe ontslagprocedures en de hoge kost ervan, overheidsinmenging bij loonvorming…. Noem maar op. Het zijn allemaal ondernemingskosten die – naast de loonkost – het plaatje zeer duur maken.

En begrijp het niet verkeerd, deze mensen vragen geen carte blanche om zomaar alles te kunnen doen, het is een vraag naar duidelijke regels (en die mogen streng zijn), eenduidige processen, rechtszekerheid, goede infrastructuur, snelle goedkeuringen (op basis van vaste regels) en de zekerheid dat alles minstens enkele jaren stabiel blijft.

De irrelevantie van loonkost

In dit kader is loonkost eerder een irrelevant gegeven voor de grotere en middelgrote organisatie. Natuurlijk speelt het mee, en natuurlijk is het belangrijk. Maar het is slechts een deel in een groot geheel.

De eenzijdige focus op dit kleine deel van het geheel zal nooit de verwachtte ‘boost’ in werkgelegenheid leveren die men ervan verwacht. Het treed enkel op de voorgrond omdat het ons allemaal aanbelangt en een van de weinig zaken is die men in sociaal overleg kan bespreken (naast de aanhangende zaken zoals arbeidsvoorwaarden).

Maar we houden nu eenmaal van eenvoudige oplossingen, ook al zijn het niet steeds de goede. Het gaat immers niet zozeer over het bedenken van een echte oplossing, maar om het verkopen van een idee, met een stem als beloning. Niet verbazend dus dat men zich op het meest zichtbare zal focussen en – vaak los van de realiteit – eenvoudige oplossing gaat voorstellen die logisch lijken, maar weinig aan de situatie zullen veranderen. Het is een beetje als een dokter die uitsluitend aan tijdelijke pijnbestrijding doet, maar niets om de ziekte te bestrijden. Een tandarts die u wel een verdoving geeft, die enkele uren zal werken, maar weigert iets aan uw rotte kies te doen. Dat is immers te pijnlijk.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s